Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu kcyńskiego 1591 r.


Źródło: ASK I 4, k. 774-791v

Tytuł: Districtus Kcinensis 159primi. Succolectore scriptum. [Na górze karty 774, niewyróżniony względem reszty rejestru, wpisany innym atramentem i inną ręką, zapewne dopisany później.]

Treść: k. 774 tytuł; k. 774-787v pobór z wsi; k.788 pobór z dóbr opata wągrowieckiego; k. 788v-791v pobór z miast; k. 791v rejestr szlachty bezkmiecej; k. 791v podsumowanie podatku z całego rejestru.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 333-341; VC, t. 2, vol. 2, s. 181-191.

Opis: Rejestr spisany został po polsku, wyjątek stanowi tytuł i rzadko spotykane notatki na marginesach. W całym rejestrze da się wyróżnić jedną rękę, brak nanoszenia poprawek. Sprawą dyskusyjną są późniejszej (inny, obecnie brunatny atrament) sumy szosu z poszczególnych kategorii nieruchomości. Same cyfry arabskie w przypadku obu wpisów wykazują różnice minimalne i są mało obfitym materiałem porównawczym, najbardziej dostrzegalny jest płaski daszek trójki. Rejestr został spisany pismem kursywnym, dość silnie pochylonym, podobnym do tego, którym został spisany rejestr z 1581 r., ale drobniejszym. Nazwy miejscowościom, inaczej niż w innych rejestrach, również zostały spisane kursywą i wyróżniają się jedynie rozmiarem. W rejestrze nie występują uszkodzenia czy zanieczyszczenia utrudniające jego odczytanie. Rejestr ma postać tekstowo-tabelaryczną. Wsie są uszeregowane w ramach parafii, te zaś mają układ alfabetyczny. Inny, w porównaniu ze wcześniejszymi rejestrami jest zapis sumy podatku z wsi opata wągrowieckiego, została ona podliczona dla wszystkich osad razem. Warto również zauważyć, że w świetle stawek opodatkowania z uniwersału w rejestrze występuje duża (w porównaniu ze wcześniejszymi) ilość błędów w sumach podatku. W 14 wpisach nie podano żadnych informacji, w 2 odnotowano tylko właścicieli. Na każdej stronie znajduje się podsumowanie zapłaconego podatku.

Uwagi redakcyjne: Interesującym elementem rejestru jest jego część dotycząca miast, gdzie szos w większości ośrodków został rozpisany na ulice (jedynie Kcynia ma szos zbiorczy). Ten element został ograniczony w wydaniu w postaci arkusza kalkulacyjnego (poza rozpisaniem liczby poszczególnych domów w kolumnie „varia”) i został przedstawiony tabeli poniżej. Niekonsekwentnie pisarz potraktował ośrodki parafialne, dość rzadko odnotowując, że w danej miejscowości znajdował się kościół, zachowując jednak kolejność osad znaną z poprzednich rejestrów, co pozwoliło na uzupełnienie tych braków.

  • Aratora Nobilium [791v]
  • Janusz: z Laskownicze Mali od pługa gr. 7,5, zagrodnik jeden gr 2 – 9 gr. 9 den.
  • Wawrzyniec Słupski: od pługa gr. 7,5, zagrodnicy dwaj po gr. dwa – 11 gr. 9 den.
  • Jan Domasławski: od pługa gr. 7,5, zagrodnicy dwaj po gr. 2 – 11 gr. 9 den.
  • Leszczycka: od pługa gr. 15 – 15 gr.
  • Maciej Wybranowski: gr. 15 – 15 gr.
  • Jędrzej Włoszynowski: non solvit

Nieruchomości w miastach powiatu kcyńskiego w rejestrze z 1591 r.

Poniższa tabela udostępnia miejskie nazwy toponimiczne z ośrodków powiatu kcyńskiego, wymienione w spisie szosu wraz z liczbą domów poszczególnych kategorii. Prócz przestrzeni, które posiadały własną nazwę, podano również liczbę opodatkowanych nieruchomości na obszarach jej nieposiadających (np. rynki). Nazwy transkrybowano.

Miejscowości Nazwa Domy rynkowe Domy uliczne Chałupy nędzne Domy uliczne po 3 gr.
Barcin (791v) Gnieźnieńska 6
[Rynek] 30
Chodzież (791v) [Przedmieście] na górach 8
Ratajska 20
[Rynek] 14
Zamkowa 6
Łabiszyn (789v) Bydgoska 14
Duńska 20 5
Młynarska 4 2
na polu ku Rynarzewu 1
[Rynek] 35
Łekno(788v) [Przedmieście] 15 10
Margonin (788v) [Inne] 14 10
[Rynek] 18
Rynarzewo (790) Kościelna 4
Kuźnia (?) 6
[Rynek] 28
Szubin (791) Bydgoska 4
Nakielska 5
[Rynek] 10
Wągrowiec (790v) Błotna 26
Durowskie (przedmieście) 12
Gnieźnieńska 17 13
[Inne] 14
Kościelna 13
Łaziska (?) 22
Łekieńska 5
Rogozińska 9
[Rynek] 30
Stare Miasto 22
Żerniki (790) [Inne] 3 16
[Rynek] 13
Żnin (789) Ciasna 10
Farna 13
Mniska 22 2
Ostrów (przedmieście) 33
Piskorzewo (przedmieście) 56
Poznańska 32
[Rynek] 37
Sukiennicza 18
Swieczka [Szewska] 21 1
Wielga 28 2
Zduńska 28 2

Arkadiusz Borek


Autorzy: Arkadiusz Borek, Marta Piber-Zbieranowska, Uszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru: Marta Piber-Zbieranowska
Skolacjonowanie i przygotowanie do edycji: Arkadiusz Borek
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kcyński w drugiej połowie XVI w. i zasady edycji jego rejestrów

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.