Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy ziemi wschowskiej 1581 r.


Źródło: ASK I 6, 462-470v

Tytuł: Regestrum contributionum Reipublicae in conventu Warsoviensi per proceres Regni laudata [!]. Anno Domini millesimo quingentesimo octuagesimo primo. Ex civitate et districtu Wschoviensi. [Wpisany antykwą na górze k. 462.]

Treść: k. 462 tytuł; k 462-470v pobór z miast i wsi; k. 470v podsumowanie rejestru.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 212-219; VC, t. 2, vol. 1, s. 455-463.

Opis: Rejestr został spisany w całości po łacinie. Występuje w nim jedna ręka pisząca drobną i bardzo staranna italiką, pisarz dużą wagę przywiązywał do utrzymani przejrzystości i czytelności treści rejestru. Jedynym wpisem obcym jest podsumowanie rejestru na k. 470v. Nazwy miejscowości zostały wyróżnione antykwą analogiczną do tej użytej w tytule. Charakter pisma jest prawie identyczny z tym z rejestru z 1582 r. Występują niewielkie różnice (nie nadużywa dużych liter jak w następnym roku, a narzędzie pisarskie jest grubsze), ale należy uznać, że są one efektem pracy jednego pisarza, co tłumaczy umiejscowienie rejestru w księdze. Rozdziela on dwie części rejestru z 1582 r. - identyczne pismo spowodowało, że składający księgę nie zauważył, że jest to rejestr o rok wcześniejszy. W rejestrze nie ma podsumowań podatku na dole stron. Pojawia się kilka uzupełnień, naniesionych innym atramentem, ale tę samą ręką. Rękopis jest czytelny, nie występują uszkodzenia i zanieczyszczeni utrudniające lekturę. Rejestr ma strukturę tekstowo-tabelaryczną. Nie ma wyraźnego układu miejscowości. Jednak biorąc pod uwagę wiadomości spoza tego źródła, wydaje się, że jakieś znaczenia miał właściciel danej osady (wsie należące do Wschowy zapisano po niej, a będące własnością Andrzeja Opalińskiego, Leszczyńskich i klarysek głogowskich również stanowią zwarte grupy). W rejestrze wymieniono 41 miejscowości. Przy Lesznie podano liczbę domów.

Uwagi redakcyjne: W rejestrze występują pręty jako miara powierzchni, sposób ich rozpisania zob. wstęp do rejestru 1563 r. Przy braku daty rocznej, rekonstruowano ją jako rok 1581.

W rejestrach z lat 1581 i 1582 przy niektórych wpisach (w rejestrze z 1581 roku, przy prawie połowie, w następnym roku przy prawie wszystkich) pojawia się formuła etc. solvit (&c. solvit), po której zazwyczaj następuje data wpłaty podatku. Nie jest jasne czy et cetera ma jakieś znaczenie. Zwrot ten, oznaczający pominięcie jakichś elementów, wydaje się nie przystawać do charakteru źródła, jakim są rejestry wpłat podatkowych. Próby wytłumaczenie obecności tego zwrotu przez porównanie kolejności wpisów, właścicieli wsi lub dat wpłat nie wskazały jednak na istnienie jakichkolwiek tendencji. Należy więc uznać jego użycie, za efekt maniery pisarza. Zwłaszcza, że w 1582 r. tak formuła występuje przy prawie wszystkich wpisach.

Arkadiusz Borek


Autorzy: Arkadiusz Borek, Krzysztof Chłapowski, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Arkadiusz Borek
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Ziemia wschowska w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.