Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy ziemi wschowskiej 1563 r.


Źródło: ASK I 5, k. 204-210

Tytuł: Anno 1563. Regestrum districtus Schowiensis exacti tributi in commiciis Piotrcoviensibus ad foestum sancti Joannis Baptistae imperati. Jacobo Rokossowsky subiudice et exactore palatinatus Poznanensis. [Wpisany italiką na k. 204v.]

Treść: k. 204 tytuł; k. 204v-209 pobór z miast i wsi; k. 209v czopowe (nieobjęte edycją); k. 210 podsumowanie rejestru.

Uniwersał: VC, t. 2, vol. 1, s. 112-117; W. Pałucki, Uniwersały poborowe z 1563 roku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 14 1966, nr 3, s. 519-533.

Opis: Rejestr został spisany w całości po łacinie. W rejestrze pojawia się tylko jedna ręka, pisząca dość staranną italiką, z manierą do wyraźnego przeciągania i wyginania laseczek i ogonków liter. Nazwy miejscowości zostały wyróżnione pogrubieniem. Rejestr jest czytelny i nie stwarza problemów paleograficznych; nie ma też śladów nanoszenia poprawek. Brak jest uszkodzeń lub zanieczyszczeń utrudniających odczyt. Rejestr ma strukturę tekstowo-tabelaryczną. Na dole stron znajdują się podsumowania zapłaconego podatku. Wpisy zostały ułożone chronologicznie, wg dat wpłat, chociaż występują pewne zachwiania tego układu na początku (Wschowa i obie Przyczyny) oraz na końcu źródła (wsie Andrzeja Opalińskiego). W rejestrze wymieniono 42 miejscowości. W rejestrze znajduje się 6 pustych wpisów, wszystkie na jego końcu.

Uwagi redakcyjne: W rejestrach wschowskich, poza znanymi z innych powiatów łanami, jako jednostki podziału areału pojawiają się również pręty (virgae). Nominalnie była to 1/12 łana (Szymański J., Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2006, s. 167, tab. 6 – odwołuje on się co prawda do przeliczników z XVIII w., ale odpowiadają one stosunkom spotykanym w rejestrach wschowskich), mimo to pisarze często nie byli dokładni w przeliczaniu tej wartości na sumę podatkową i popełniali pomyłki. Jednak przyjętą w edycji rejestrów poborowych praktyką jest przeliczanie wszystkich miar lub określeń powierzchni na łany na podstawie sumy zapłaconego od nich podatku. Z tego powodu tak też postąpiono przy prętach. Otrzymaną na tej podstawie wartość zsumowano z łanami w odpowiedniej kolumnie liczbowej, w variach zaś podano ich liczbę w następujący sposób [v: X], gdzie X to liczba prętów. W uniwersale poborowym wymieniono tylko komorników za 6 gr. (zinterpretowanych na jego podstawie jako posiadających jakiś dobytek), jednak w rejestrze pojawią się także komornicy za 3 gr., tych określanych jako pauperes wpisywano do kolumny „komornicy_bez_dobytku”. Datę wpłaty w drugim dziale wsi rekonstruowano na podstawie daty z pierwszego działu. Uzasadnia to systematyczny brak dat w kolejnych wpisach o danej wsi (a więc świadome rozwiązanie pisarza) oraz prawie idealnie chronologiczny układ wpisów (zaburzony tylko na początku i końcu rejestru).

Arkadiusz Borek


Autorzy: Arkadiusz Borek, Krzysztof Chłapowski, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Arkadiusz Borek
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Ziemia wschowska w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.