Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy powiatu poznańskiego 1577 r.


Źródło: ASK I 5, k. 658-760av.

Tytuł i wstęp: Regestrum contributionis Sacrae Regiae Maiestatis districtus Posnanensis AD 1577. Per exactorem huius contributionis generosum dominum Johannem Splawski a Targowa Gorka.

Tytuł zajmuje blisko połowę strony w jej górnej części. Pierwsze słowo i wiersz zarazem zapisane jest kapitaliką, reszta staranną minuskułą, przy czym drugie zdanie – mniejszym modułem. Poniżej, wypełniając resztę strony, dopisano czerwoną kredką: No 639.

Treść: k. 658 tytuł; k. 659-729 rejestr łanowego według parafii, k. 729-731v pobór łanowy z parafii poznańskich, k. 732-733v młyny wokół Poznania, k. 734r-v czopowe z wsi, k. 735-759v spis miast (Civitates et oppida posnanensis districtus), k. 760-760av spis treści (nazwy parafii i numery stron odrębnej foliacji dla tego rejestru).

Uniwersał: VL, t. 2, s. 176-181; VC, t. 2, vol. 1, s. 397-403.

Opis: Rejestr pisany jest w całości po łacinie, czytelną, choć niezbyt staranną minuskułą. Większość zapisano jedną ręką (A), lecz zdarzają się dopiski drugą (B). W spisie miast uzupełnienia ręką B są już regułą i zwykle dotyczą wpłat czopowego. Nazwy wsi wyróżnione są większym modułem liter, parafie – napisem „Parochia” obok nich. Spis ma układ tekstowo-tabelaryczny: niemal całą szerokość karty zajmuje tekst, po prawej stronie widnieją dwie kolumny na floreny i grosze. Niemal każdy wpis rozpoczyna się datą, zazwyczaj podany jest także właściciel wsi względnie płatnik podatku. Na dole każdej strony znajduje się podsumowanie złożone z dwóch liczb oznaczających floreny i grosze. Zdarzają się nazwy wsi bez żadnych wpłat, wolne przestrzenie między kolejnymi wpisami i widoczne problemy ze zmieszczeniem wpisu: w rejestrze najpierw wprowadzono listę wsi, prawdopodobnie przepisaną z poprzednich lat, a potem wypełniano pozostawione miejsce notatkami o poborze. Czasem odnotowane już wpłaty przenoszono do innej wsi (np. k. 668 Kaczyce).

Uwagi redakcyjne do edycji rejestru: W rejestrze uwzględniano w formie wpisanych nazw wszystkie wsie danej parafii, również te leżące poza powiatem, np. Iwno (k. 678). Szczególnym przypadkiem są parafie Rożnowo i Rogoźno. Między 1553 a 1564 r. doszło do przestawienia kolejności nazw siedzib parafialnych i jednowioskowa parafia Rożnowo znalazła się między Rogoźnem a jego okręgiem parafialnym (k. 707v), obejmującym osady w trzech powiatach. Co więcej, ów okręg nie odpowiadał stanowi z roku spisania rejestru, lecz sięgał znacznie dalej i prawdopodobnie odzwierciedlał zasięg sprzed erygowania nowych parafii na jego terenie, tj. z XV lub nawet XIV w. Biorąc pod uwagę słabo oświetlone źródłowo dzieje przemian sieci parafialnej na terenie województwa poznańskiego jest to cenny przekaz. Oddanie go zgodnie z literą źródła, czyli przypisanie tych wszystkich wsi do parafii w Rożnowie, znacznie utrudniłoby użytkownikowi dotarcie do tej informacji. Przyjęto więc inne rozwiązanie: w kolumnie parafia znalazło się Rogoźno w nawiasie kwadratowym, czyli jako wartość domyślna, a notka informująca o Rożnowie została umieszczona w dziale varia.

Przy ponad 50 wpisach znajduje się adnotacje naniesiona ręką B: "perlectum", często w formie skróconej "perl[ectum]". Jej znaczenie nie jest jasne, być może chodziło np. o sprawdzenie zgodności poboru z rekognicją. Same rekognicje są wspominane znacznie rzadziej, jedynie przy kilkunastu wpłatach.

W 12 notach widnieją wpłaty od "podróżnic", które za słownikiem Lindego i zgodnie z wysokością zapłaconej kwoty zinterpretowano jako komornice.

Marek Słoń


Autorzy: Krzysztof Chłapowski, Marek Słoń, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Marek Słoń
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat poznański w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.