Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy powiatu poznańskiego 1563 r.


Źródło: ASK I 5, k. 215–249.

Tytuł: Karta tytułowa (k. 211):Anni 1563 | Regestra Districtus | 1 Poznaniensis | 2 Schovensis | 3 Walcensis | Exacti tributi in comi|ciis Piotrcoviensibus ad foestum [!] | sancti Joannis Baptistae impera|ti | Jacobo Rokossowski subiu|dice et exactore palatina|tus Poznaniensis. Karta rejestru poznańskiego (k. 212v): Districtus Pozna|niensis.

Treść: : k. 213–241v: rejestr łanowy; k. 242–242v: rejestr młynów w okolicach Poznania (Molendina circa Poznaniensem civitatem); k. 243–248v: dane gospodarcze dotyczące ośrodków miejskich (Contributionum civitatum [et]oppidorum regestrum).

Uniwersał: VL, t. 2, s. 661–671; VC, t. 2, vol. 1, s. 112–119; W. Pałucki, Uniwersały poborowe z 1563 roku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. XIV, 1966, nr 3, s. 519–533.

Opis: Rejestr powiatu poznańskiego z 1563 roku jest obszernym źródłem podatkowym (prawie 800 zapisek), wymieniającym podstawowe dane gospodarcze w postaci łanów (kmiecych, pustych, sołtysich oraz należących bezpośrednio do szlachty – mansi feudales), młynów i karczem. Podczas prac nad spisem zaobserwowano pokaźną liczbę danych mówiących o pożarach wsi opisywanego powiatu (zob. kolumna „varia”). W rejestrze odnotowano informacje o 12 pustkach osadniczych, zaś najczęściej notowanymi zawodami wiejskimi byli kowale i krawcy (pozostałych rzemieślników opisywano ogólnikowo jako artifices). Rejestr nieczęsto podawał daty pobrania podatku (tylko w 74 zapiskach), jednak można zauważyć, że większość świadczeń była wybierana w lipcu 1563 roku, zaś wszelkie niedopłaty ze strony właścicieli ziemskich ściągano na jesieni, we wrześniu i październiku.

Informacje o właścicielach wsi zapisywano sporadycznie (ok. 100 zapisek). Do najczęstszych posiadaczy ziemskich wymienianych w źródle należeli Czarnkowscy, Górkowie, Ostrorógowie, Rożnowscy i Świdwowie.

Rejestr został sporządzony przez Jakuba Rokowskiego (k. 249) po łacinie z liczną częścią partii pisanych po polsku, widocznymi w szczególności w części dotyczącej poboru z miast oraz informacji poza formularzowych jak na przykład opis lokalizacji młynów wodnych względem Poznania.

Stan zachowania rękopisu należy ocenić jako bardzo dobry. Układ źródła ma charakter tekstowy – informacje o wsiach parafialnych pisane są większymi i pogrubionymi literami, po których następują listy osad przynależnych do danego kościoła. Sumy podatku ze wsi i ich poszczególnych działów podawane są w kolumnie floreny oraz grosze po prawej stronie każdej karty. Każda opodatkowana kategoria była wymieniana z kwotą przewidzianą w uniwersale poborowym. W wydawanym spisie pisarz nie odnotowywał sumy podatku z każdej karty rękopisu. Pismo jest czytelne i nie sprawia problemów z odczytem.

Tomasz Związek


Autorzy: Anna Dunin-Wąsowicz, Urszula Zachara-Związek, Tomasz Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Tomasz Związek
Skolacjonowanie: Anna Dunin-Wąsowicz
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat poznański w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.