Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu nakielskiego 1580 r.


Źródło: AGAD, ASK I 4, k. 425-446v

Tytuł: Regestrum co[n]tribut[ionum] publica[rum] R[egalium?] Warszawiae laudatarum pro A[nn]o 1580. Districtus Naklen[sis]

Treść: k. 425 karta tytułowa, w dolnej części strony widnieje dawna sygnatura archiwalna lub inwentarzowa, pisana wielkimi literami i czerwonym atramentem: „No. 729”; k. 426-444 rejestr poboru łanowego ze wsi; k. 445-446v rejestr poboru łanowego z miast; k. 446v rejestr smolników.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 198-206; VC, t. 2, vol. 1 , s. 432-443.

Opis:Rejestr pisany po łacinie z nielicznymi wstawkami w języku polskim. Miejscowości ułożone są parafiami, których kolejność jest przeważnie alfabetyczna. Informacje o siedzibach parafii umieszczone zostały w formie dopiski „P.” na obszernym marginesie po lewej stronie nazwy miejscowości parafialnej. Na marginesie tym umieszczano także informacje o właścicielu wsi bądź działu tudzież inne adnotacje. Główna część zapisu składa się z nazwy miejscowości pisanej większą, pogrubioną czcionką oraz listą kategorii podatkowych. Niekiedy między nazwą a listą wpisywano nazwę właściciela, o ile nie mieściła się ona na lewym marginesie. Na prawo, przy samych nazwach kategorii podatkowych, wpisane zostały liczby jednostek danej grupy podatkowej (łanów, komorników, zagrodników i in.). Dalej znajdują się dwie kolumny z liczbą florenów i groszy, do których wpisywano sumę podatku zebranego z miejscowości, bądź z jednego lub kilku jej działów. Na dole każdej strony znajduje się suma podatku zebranego ze wszystkich miejscowości na niej odnotowanych. W przypadku wsi starostwa nakielskiego tylko przy miejscowości Cietrzewnica dodano adnotację „Reg” (regia) na oznaczenie rodzaju własności. Analogicznie przy niektórych miejscowościach kościelnych umieszczono dopisek „Spirituale”.

Rejestr podatku zebranego od wsi nowo lokowanych, zatytułowany „Ville noviter locatae”, obejmuje sześć zapisów w układzie niealfabetycznym. Struktura zapisów jest taka sama jak w głównym rejestrze poboru łanowego i w rejestrze podatku z miast. Ostatni spis zawiera rejestr podatku zebranego od pieców i smolników („Smolnici”) i składa się z czterech zapisów. W trzech z nich zapisy obejmują dwie miejscowości, co w porównaniu do innych rejestrów, gdzie jeden zapis odpowiadał jednej miejscowości i nie w każdej występował mistrz, nasuwa przypuszczenie, że jeden mistrz przypadał na dwie miejscowości (wyjątkiem była zapewne miejscowość Osiek).

Rejestr spisany został przez jednego pisarza w sposób bardzo staranny, wszelkie skreślenia i poprawki pojawiają się niezwykle rzadko. Na lewym marginesie widnieją sporadycznie adnotacje pisane innym duktem, prawdopodobnie innego pisarza. Przeważnie są to odesłania do nieznanego obecnie rekognicjarza.

Uwagi redakcyjne: W roku 1580 opodatkowaniu nie podlegały karczmy, a jedynie pola należące do karczmarzy. W niniejszym rejestrze poborowym nie była określana powierzchnia tego typu pól, ograniczano się tylko do podawania stawki należnego podatku. Wobec tego liczba łanów karczemnych podawana jest w edycji w przybliżeniu na podstawie kwoty podatku pobranego z tych pól. Ponadto w takich przypadkach umieszczano w kolumnie „Obiekty” adnotację w postaci „[karczma]” jako pośrednią informację o występowaniu w danej miejscowości takiego obiektu. Ponadto odnotowano jeden przypadek, kiedy podana została powierzchnia pola karczemnego (Śmiłowo [w XVI w. Śmiełowo], k. 435). W całym rejestrze występuje również jedna informacja o polu należącym do rzemieślnika (Stare, 426v). Kilkukrotnie pojawia się za to zapis „Portio Agri”. Jego areał obliczano analogicznie jak w przypadku łanów karczemnych. Nie wiadomo jednak, kim byli właściciele tego typu pól.

W rejestrze poboru podatku od pieców i smolników, gdzie występowały dwie miejscowości w jednym zapisie, jeden zapis dzielono na dwa wiersze, każdy dla innej miejscowości. W wierszu pierwszym zawarto wszystkie dane, drugi zaś zawierał jedynie informację w kolumnie „Varia” odsyłającą do pierwszego. W przypadku tego rejestru oraz rejestru wsi nowo lokowanych, podawano w kolumnie „Varia” tytuł odpowiedniego spisu.

Oprócz powyższych, kolumna „Varia” zawiera także uwagi autora.

Michał Gochna


Autorzy: Michał Gochna, Urszula Zachara-Związek, Michał Zbieranowski

Wpisanie rejestru: Michał Zbieranowski
Skolacjonowanie i przygotowanie edycji: Michał Gochna
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat nakielski w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.