Ostatnia aktualizacja: 2018-07-10

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu nakielskiego 1577 r.


Źródło: AGAD, ASK I 13, k. 125-130v.

Tytuł: REGESTR Nakielski Anni 1577.

Treść: k. 125 tytuł; k. 125v pusta; k. 126 początek rejestru poboru łanowego ze wsi i miast; k. 129v ostatnia strona poboru łanowego ze wsi i miast, rejestr podatku zebranego z gospodarstw szlachty bezkmiecej; k. 130-130v rejestr podatku zebranego z miast; k. 130v rejestr czopowego zebranego z miast (nieobjęty edycją), spis podatku zebranego od Żydów, zapis podatku zebranego od szotów.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 176-181; VC, t. 2, vol. 1, s. 397-403.

Opis:Rejestr posiada układ tabelaryczny. Pierwszy wiersz zawiera nagłówki kolumn. W pierwszej kolumnie z lewej wpisane zostały nazwy miejscowości, z których zebrano podatek. Miejscowości ułożone są parafiami, których kolejność jest przeważnie alfabetyczna. Informacje o siedzibach parafii umieszczone zostały w formie dopiski „P” po lewej stronie nazwy miejscowości parafialnej. W kolejnych kolumnach wpisywano liczbę wystąpień poszczególnych obiektów w danej kategorii podatkowej w danej miejscowości. Ostatnie dwie kolumny zawierają sumę zebranego podatku wyrażoną we florenach i groszach. Ostatni wiersz na danej stronie zawiera zazwyczaj sumę wartości z danej kolumny. Poniżej znajduje się suma podatku zebranego ze wszystkich miejscowości odnotowanych na konkretnej stronie. Oprócz tego w rejestrze znajdują się liczne dopiski. Rejestr pisany jest po łacinie ze wstawkami w języku polskim.

Występujący po rejestrze podatku zebranego ze wsi spis podatku ściągniętego z gospodarstw szlachty bezkmiecej obejmuje siedem zapisów, przy czym każdy określony jest jako „z dimu” (k. 129v). Następujący po nim na kolejnych kartach rejestr podatku zebranego z miast („Descriptio contribucionis eiusdem districtus tributi civilis alias Schossu”) obejmuje dziesięć zapisów. Posiada układ tekstowo-tabelaryczny: po lewej stronie znajduje się, podkreślona i pisana większą czcionką, nazwa miejscowości, następnie wymienione zostały poszczególne kategorie podatkowe, a na końcu widnieją dwie kolumny z sumą podatku. Po nim następują kolejno spis czopowego (nieobjęty edycją) oraz spis podatku zebranego od Żydów (cztery zapisy). Dalej znajduje się zapis dotyczący podatku zebranego od szotów. Ponieważ jest to tylko jeden zapis i nie ma odniesienia do konkretnej miejscowości, przytaczamy go w niniejszym wstępie: „Od szothow z czo na sobie kupie nosza 3 fl.”. Pod nim widnieje suma zebranego podatku odnotowanego w całym rejestrze.

Uwagi redakcyjne: W przypadku dwóch miejscowości, Zalesie i Śmiardowo Krajeńskie (w XVI w. Śmiardowo) (k. 126), przy nazwie miejscowości widnieje dopisek „Deest”. Po porównaniu tego zapisu z podobnymi zapisami w rejestrze poborowym powiatu kcyńskiego z 1577 r. (m. in. przy miejscowości Łękowicze, par. Kcynia), gdzie widnieje zapis „Deest recognicio” można przypuszczać, że chodzi o brak danej miejscowości w rekognicjarzu, z którego korzystał autor rejestru.

W przypadku zagrodników i komorników ich rodzaj (z ziemią/bez ziemi, z dobytkiem/bez dobytku) określano na podstawie zapłaconego przez nich podatku. W przypadkach, gdy było to niemożliwe, odpowiednie dane wpisywano do kolumny „Zagrodnicy niesprecyzowani” i „Komornicy niesprecyzowani”. Wśród odnotowanych w rejestrze komorników nie udało się zidentyfikować żadnych komorników z dobytkiem.

Na dole karty 126, przy podsumowaniu liczby jednostek z poszczególnych kategorii podatkowych, widnieje informacja o kuźnicy i pracujących przy niej rzemieślnikach. W edycji informację tą umieszczono przy miejscowości Zalesie, bowiem tylko w tej miejscowości, spośród wszystkich odnotowanych na wspomnianej stronie, występowała kuźnica (według pozostałych rejestrów poborowych powiatu nakielskiego)

W przypadku spisów podatku od miast i Żydów podawano w kolumnie „Varia” tytuł spisu (w pierwszym przypadku „Szos” i w drugim „Od Zidow”) przy każdym zapisie.

Oprócz powyższych, kolumna „Varia” zawiera także uwagi autora.

Michał Gochna


Autorzy: Krzysztof Chłapowski, Michał Gochna, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie edycji: Michał Gochna
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat nakielski w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.