Ostatnia aktualizacja: 2018-07-10

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu nakielskiego 1565 r.


Źródło: AGAD, ASK I 5, k. 265v-276.

Tytuł: Regestrum district[us] Naklen[sis] contributioni S[acrae] R[egiae] M[aiesta]tis Piotrcowiae de manso possesso cum decima per grossos viginti ac alijs rebus laudatae de villis eiusdem districtus per Generosum d[omi]num Nicolaum Mielenski Burgrabiu[m] ter[r]estrem Gnesnen[sem] qu[attu]or in Palatinatu Calissien[si] districtuu[m] Naklen[sis] sc[ilic]et Gnesnen[sis] Pyzdren[sis] ac Kczynen[sis] eiusd[em] contributionis exactorem Anno d[o]m[ini] Mille[si]mo quinge[ntesim]o sexagesimo quinto exactae. [po słowie „Burgrabium” tytuł pisany mniejszą czcionką]

Treść: k. 265v tytuł; k. 266-275v rejestr poboru łanowego; k. 276 spis Żydów. Dodatkowo występuje karta 270a, którą w edycji oddano poprzez nazwę karty jako 270ar (recto) i 270av (verso). Następującej po niej karcie 270 nadano z przyczyn technicznych roboczą nazwę 270br (recto) i 270bv (verso), cytować jednak należy jako 270r i 270v.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 60-64; VC, t. 2, vol. 1, s. 185-190.

Opis:Rejestr jest pisany po łacinie. Bardzo rzadko zdarzają się słowa po polsku, najczęściej są to określenia rodzaju koła młyńskiego (walne lub korzeczne). Miejscowości ułożone są parafiami, których kolejność jest przeważnie alfabetyczna. Informacje o siedzibach parafii umieszczone zostały w formie dopiski „Par.” po lewej stronie nazwy miejscowości parafialnej. Główny zapis składa się z nazwy miejscowości pisanej większą, pogrubioną czcionką, niekiedy określeniem właściciela (płatnika) oraz listą kategorii podatkowych. Na prawo widnieją stawki podatku dla poszczególnych kategorii wyrażone w groszach. Dalej znajdują się dwie kolumny z liczbą florenów i groszy, do których wpisywano sumę podatku zebranego z miejscowości bądź z jednego lub kilku jej działów. Na kilku kartach (k. 268v, 271v, 272v, 274, 276) w prawym dolnym rogu wpisano sumę podatku ze wszystkich zapisów z danej strony. W całym rejestrze przeważnie używano kursywy, niekiedy cały wpis bądź jego fragment pisany jest staranną antykwą. W dwóch przypadkach (Glesno [w XVI w. Glisno], k. 267v; Kleszczyna, k. 271.) pisarz umieścił część zapisu dla danej miejscowości w formie przypisu na dole strony. W jednym przypadku umieszczono w takiej formie informacje o całej miejscowości (Chrząstowo, k. 270br). Niekiedy zdarzają się dopiski pisane nieco innym stylem niż większość zapisów, nie wydaje się jednak, by były pisane inną ręką (np. Drzewianowo, k. 267; Nakło [w XVI w. Nakiel], k. 270br). Przy miastach podana została kwota zapłaconego przezeń szosu.

Rejestr kończy składający się z siedmiu zapisów spis Żydów mieszkających w miastach powiatu nakielskiego. W pięciu zapisach podano imię płatnika i miejscowość, z której pochodził, oraz liczbę osób objętych podatkiem. W jednym z zapisów uwzględniono także nazwisko bądź przydomek płatnika. W dwóch zapisach podano tylko nazwę miejscowości, w której zamieszkiwała społeczność żydowska płacąca podatek.

Oprócz aktualnej foliacji archiwalnej rejestr posiada także prawdopodobnie szesnastowieczną paginację, znajdującą się w nagłówku pośrodku każdej strony.

Uwagi redakcyjne: Zagrodnicy w rejestrze określani są najczęściej bez podania informacji o tym, czy posiadali ziemię lub nie. Określenia ich rodzaju i wpisania do odpowiednich kolumn dokonano na podstawie stawki zebranego od nich podatku.

W rejestrze nie sprecyzowano informacji nt. posiadania bądź nieposiadania bydła przez komorników, a na podstawie stawek podatkowych nie dało się takiego zróżnicowania przeprowadzić. W związku z tym stworzono jedną kolumnę dla wszystkich komorników, a ewentualne uwagi zawarto w kolumnie „Varia”.

W przypadku spisu Żydów podawano w kolumnie „Varia” tytuł spisu przy każdym zapisie.

Oprócz powyższych, kolumna „Varia” zawiera także uwagi autora.

Michał Gochna


Autorzy: Michał Gochna, Bogumił Szady, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie edycji: Michał Gochna
Skolacjonowanie: Bogumił Szady
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat nakielski w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.