Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy powiatu kościańskiego 1583 r.


Źródło: ASK I 6, k. 532-582.

Tytuł: Regestrum contributionis publicae in conventu Srzedecensi pro anno Domini 1583 laudatae, sub praefectura generosi domini Joannis Gaiewski de Bloczischewo iudicis terrae palatinatus Posnaniensis collectae. Districtus Costensis.

Treść: k. 532 strona tytułowa, k. 533-575 rejestr poboru łanowego ze wsi, k. 576-582 rejestr poboru z miast, k. 532v, 575v karty niezapisane.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 212-220; VC, t. 2, vol. 1, s. 455-463.

Opis: Rejestr został spisany po łacinie i nie sprawia żadnych trudności przy odczycie. Uwagę zwracają zdobione inicjały nazw niektórych miejscowości, szczególnie dotyczy to opisu miast w drugiej części rejestru. Rejestr dzieli się na dwie części, pierwsza obejmuje wsie, zaś druga miasta. Wszystkie miejscowości zostały wyróżnione pogrubionym i większym pismem. Rejestr w pierwszej części jest uporządkowany alfabetycznie wg parafii, przy czym brano pod uwagę tylko pierwszą literę nazwy miejscowości (niepełny układ alfabetyczny). Układ miejscowości w ramach parafii już nie zachowuje porządku alfabetycznego. W przypadku wsi miejscowości parafialne oznaczano dopiskiem „Parrochialis”, zaś w przypadku miast, które mają w pierwszej części jedynie nagłówki, nie pojawia się to słowo. Przynależność parafialną zaznaczono wówczas w edycji w nawiasie kwadratowym. Zapisy dotyczące miast nie mają porządku alfabetycznego. Rejestr sporadycznie podaje charakter miejscowości (ok. 10%), natomiast zdecydowanie częściej uwzględnia ich właścicieli (ok. 40%). Sumy zapłaconego podatku podawane są w kilku miejscach: dla poszczególnych kategorii podatkowych (nie ujęte w edycji), dla miejscowości lub poszczególnych działów w miejscowościach (jeżeli występowały), dla całej strony w prawym dolnym rogu (nie ujęte w edycji, z wyjątkiem k. 541, 557). Sumowane były także dla każdej strony poszczególne kategorie podatkowe: łany kmiece, łany puste, zagrodnicy, komornicy, wiatraki etc. (zapisy w lewym dolnym rogu każdej karty, z wyjątkiem k. 557, 565v). W przypadku miast nie ma podsumowania kwot oraz kategorii podatkowych dla poszczególnych stron - występują tylko podsumowania dla miast. Niektóre zapisy zawierają jedynie nazwę parafii lub miejscowości bez podania podstawy oraz stawek podatku. Te „puste” wpisy zostały uwzględnione w edycji z odpowiednią adnotacją w kolumnie „varia”.

Uwagi redakcyjne: Rejestr pisany jest jedną ręką i zawiera nieliczne skreślenia, poprawki i przetarcia. Jedyne dwa dostrzeżone zapiski drugą ręką znajdują się na k. 554v (Sepno) oraz 556v (Kunowo). Ujednolicono pisownię liter ij - dla wyrazów oraz imion łacińskich zgodnie z formą gramatyczną, najczęściej jako ii, zaś dla wyrazów polskich, głównie nazw własnych i nazwisk jako y (np. Kokoskij -> Kokosky). Występujące na końcu j zamieniano na i. Ujednolicono pisownię wielkich i małych liter: zachowano pisownię wielkich liter przy nazwach własnych, nawet jeżeli były pisane literą małą; sprowadzono pisownię tytulatury, liczebników i innych części zapisów podatkowych do małych liter, poza nazwami własnymi i przymiotnikami odmiejscowymi, które zostały zapisane wielką literą. Rozwinięta została tytulatura oraz skróty (dominus, generosus, nobilis etc.), natomiast skracano konsekwentnie jednostki pieniężne do formy gr., fl.

W rejestrze nie zawsze był dookreślony charakter łanów, zagrodników czy komorników. Dotyczyło to także obiektów gospodarczych takich jak koła młyńskie czy wiatraki. W przypadku łanów przyjęto założenie, że jeżeli nie został określony ich typ, liczbę wpisywano do kolumny „łany kmiece” zaś w kolumnie „varia” odnotowywano w nawiasie kwadratowym: [prawdopodobnie łany kmiece]. Jeżeli chodzi o zagrodników, komorników czy obiekty gospodarcze, jeżeli stawka podatkowa wskazywała jednoznacznie kategorię komornika, zagrodnika czy obiektu wpisywano liczbę do odpowiednich kolumn. Poważne trudności wystąpiły przy identyfikacji wsi Wierzbno wymienionej w parafii Kosiczyn (k. 555v).

Bogumił Szady


Autorzy: Krzysztof Chłapowski, Bogumił Szady, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Bogumił Szady
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kościański w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.