Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy powiatu kościańskiego 1570 r.


Źródło: ASK I 5, k. 419-443.

Tytuł: Districtus Costensis [Zapisany majuskułową antykwą na środku karty 419.]

Treść: k. 419 tytuł; k. 420-435 pobór ze wsi; k. 435. podsumowanie poboru zw wsi; k. 436-443 pobór z miast (w tym czopowe); k. 442 podsumowanie poboru z miast; k. 443 podsumowanie całego powiatu.

Uniwersał: VC, t. 2, vol. 1, s. 290-295

Opis: Rejestr został spisany po łacinie, z wyjątkiem kilku terminów polskich (czopowe, korzecznik, walnik) i jednego wpisu, dotyczącego poboru z Kościana (k. 436). Rejestr został spisany przez jednego pisarza. Nazwy miejscowości w nagłówkach zapisek zostały wyróżnione antykwą, właściwy tekst wpisano italiką. Pismo jest staranne i nie sprawia problemów z odczytem, w rejestrze nie występują poprawki; brak jest też uszkodzeń lub zanieczyszczeń. Rejestr ma strukturę tekstową. Na dole stron znajdują się podsumowania zapłaconego podatku. Używał on znaku ƶ, jednak nie przypisał mu odrębnej wartości fonetycznej względem z, co wyraźnie pokazuje porównanie zapisu nazwy miejscowości w nagłówku wpisu i w jego treści (np. Ƶbęchy w nagłówku i Zbęchi w tekście wpisu na k. 424v).

Rejestr ten różni się od innych tym, że w tym roku zostały opodatkowane tylko miejscowości królewskie i kościelne (zob. więcej). Zdecydowano również o odmiennej stawce podatkowej od łana (10 gr., zamiast 20 gr.). W efekcie w rejestrze wymieniono tylko 94 miejscowości. Nie są to jednak wszystkie dobra królewskie i kościelne w powiecie kościańskim. Z tych pierwszych nie wspomniano o dzierżawach na południe od Mosiny, Rogozińcu należącym do startowa Międzyrzeckiego i wsiach na południe od Śremu. Z dóbr kościelnych nie wymieniono większości dóbr kapituły poznańskiej oraz kilku pojedynczych wsi innych instytucji. W rejestrze widać tendencję do stosowania układu wg własności i kluczy dóbr, jednak nie jest to ściśle przestrzegane – kolejne klucze biskupstwa poznańskiego są oddzielone dobrami królewskim itp., także kolejność miast, zasadniocz według alfabetu, została zachwiana przez dodanie na końcu Brojców.

Uwagi redakcyjne: W sytuacjach, gdy nazwa miejscowości w nagłówku wpisu różniła się od tego w treści, w kolumnie „nazwa_źródłowa” odnotowywano obie formy, tę drugą w nawiasie okrągłym. Oboczności te nie mają wpływu na fonetyczny odczyt nazwy, są to niewielkie różnice, np. i zamiast y, th zamiast t, c zamiast k itp. Pobór z miast pisarz połączył z czopowym, rozwiązanie tej kwestii zob. wstęp do rejestru z 1565 r.

Arkadiusz Borek


Autorzy: Arkadiusz Borek, Michał Słomski, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Arkadiusz Borek
Skolacjonowanie: Michał Słomski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kościański w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.