Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa poznańskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 3
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015


Rejestr poborowy powiatu kościańskiego 1567 r.


Źródło: ASK I 5, k. 346-392

Tytuł: Regestrum disctrictus Costaensis contributionum Sacrae Regiae Maiestatis Petricovie in conventu generali laudatorum [!] anno 1567, per generosum dominum Joannem Cziswiczki tribunem [!] Callisiensem exactoremque pallatinatus Poznaniensis

Treść: k. 346-385 rejestr poboru łanowego ze wsi, k. 386-392 rejestr poboru z miast (włącznie z czopowym)

Uniwersał: VL, t. 2, s. 71-77; VC, t. 2, vol. 1, s. 205-212.

Opis: Rejestr został spisany po łacinie i nie sprawia trudności przy odczycie. Dzieli się na trzy części, przy czym układ zapisu w każdej z nich jest odmienny. Porządek alfabetyczny miejscowości obowiązuje w części pierwszej zawierającej pobór ze wsi (k. 346-376v), przy czym brano pod uwagę tylko pierwszą literę nazwy miejscowości (niepełny układ alfabetyczny). Każda kolejna litera alfabetu (poza literami n, o, p, x), rozpoczyna się nowej stronie. Suma podatku podawana była regularnie dla każdej wsi lub działów własnościowych (brak sum w niektórych przypadkach został odnotowany w kolumnie „varia”). Druga część (k. 377-385, w górnej części k. 377 zapisane jaśniejszym atramentem „Generalium Recognitionum”), zawierająca także pobór ze wsi została zapisana prawdopodobnie w układzie własnościowym, na co wskazują podawane niekiedy imiona i nazwiska właścicieli oraz lokalizacja miejscowości. Nie było to jednak konsekwentne, gdyż zdarzył się wyjątek w przypadku Pępowa Małego i Krzekotowic (k. 379v), że zgrupowano miejscowości dwóch właścicieli. Suma poboru jest zapisana dla grupy miejscowości. Ostatnia część (k. 386-392) zawiera pobór z miast (także czopowe). Sposób zapisu sum poboru był dość swobodny, zachowując generalny podział między czopowe oraz inne kategorie podatkowe (łany, młyny etc.). Ze względu na strukturę rejestru pobór z jednej miejscowości mógł się znaleźć w kilku miejscach w pierwszej części oraz w kilku miejscach drugiej części. We wszystkich opisanych wyżej częściach charakter miejscowości oraz własność zapisywana była w sposób nieregularny. Na dole każdej strony znajduje się suma podatku (pominięta w edycji). Odrębne podsumowania zostały zamieszczone dla wsi (k. 385, fl. 3167, gr. 2, den. 15), miasta Kościana (k. 386, fl. 794, gr. 7) oraz miast (k. 392, fl. 2447, gr. 7, den. 9).

Uwagi redakcyjne: Rejestr pisany był generalnie jedną ręką. Sporadycznie, najczęściej po zakończeniu każdej z liter, dopisane zostały drugą ręką od jednej do trzech miejscowości. Zostało to odnotowane w kolumnie „varia”, podobnie jak występujące niekiedy zatarcia, przekreślenia czy też poprawki utrudniające lekcję. Ujednolicono pisownię liter ij - dla wyrazów oraz imion łacińskich zgodnie z formą gramatyczną, najczęściej jako ii, zaś dla wyrazów polskich, głównie nazw własnych i nazwisk jako - y. Występujące na końcu j zamieniano na i. Czyli: filij -> filii, Georgij -> Georgii, Boijanicze -> Boyanicze, Bogusijn -> Bogusyn, Brodniczkj -> Brodniczki. Ujednolicono pisownię wielkich i małych liter: zachowano pisownię wielkich liter przy nazwach własnych, nawet jeżeli były pisane literą małą; sprowadzono pisownię tytulatury, liczebników i innych części zapisów podatkowych do małych liter, poza nazwami własnymi i przymiotnikami odmiejscowymi, które zostały zapisane wielką literą. Rozwinięta została tytulatura oraz skróty (dominus, generosus, nobilis etc.), natomiast skracano konsekwentnie jednostki pieniężne do formy gr., fl.

W rejestrze nie zawsze był dookreślony charakter łanów, zagrodników czy komorników. Dotyczyło to także obiektów gospodarczych takich jak koła młyńskie czy wiatraki. W przypadku łanów przyjęto założenie, że jeżeli nie został określony ich typ, liczbę wpisywano do kolumny „łany kmiece” zaś w kolumnie „varia” odnotowywano w nawiasie kwadratowym: [prawdopodobnie łany kmiece]. Jeżeli chodzi o zagrodników, komorników czy obiekty gospodarcze, jeżeli stawka podatkowa wskazywała jednoznacznie kategorię komornika, zagrodnika czy obiektu wpisywano liczbę do odpowiednich kolumn. Wątpliwości, przede wszystkim z powodu braku informacji o przynależności parafialnej, budzi identyfikacja miejscowości (brzmienie źródłowe): Bialtz (k. 347), Choczisscze (k. 348v), Gosczissewo (k. 353), Gorka (353v), Dlugie (k. 384v), Popowo, Pęmpowo (k. 365), Popowo (k. 365v), Popowo, Pempowo (k. 366v), Tuczęmp, Tarnowa (k. 371v), Saponie (k. 378v), Vlosthowo, Zolcza (381v), Gorka (388v).

Bogumił Szady


Autorzy: Krzysztof Chłapowski, Bogumił Szady, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Bogumił Szady
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kościański w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa poznańskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.