Ostatnia aktualizacja: 2018-07-10

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu konińskiego 1581 r.

Źródło: ASK I 3, k. 196a-232v

Tytuł: brak tytułu rejestru poborowego

Treść: k. 196a-232v rejestr poboru łanowego ze wsi;

Uniwersał: VL, t. 2, s. 212-219; VC, t. 2, vol. 1, s. 455-463.

Opis: Rejestr poborowy nie zachował się w całości. Wobec braku karty tytułowej, na której najczęściej znajduje się data spisania rejestru, zaistniała konieczność ustalenia jego datacji. Zestawienie wysokości opłacanych stawek z uniwersałami poborowymi pozwala wskazać na lata 1580-1582. Zachował się rejestr czopowego z miast powiatu konińskiego z 1581 r. pisany tą samą ręką. Na tej podstawie można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że tenże rejestr spisany został w 1581 r.

Błędne zszycie kart spowodowało zaburzenie pierwotnego układu źródła. Wyróżnić można trzy części, które zostały oprawione w przypadkowej kolejności:

  • k. 197-212v, od wsi Powiercie należącej do parafii Grzegorzewo do wsi Chilino w parafii Rusocice,
  • k. 213 – 222v, od parafii Brudzew do parafii Grzegorzewo, ale bez wymienienia należących do niej wsi
  • k. 223 – 232v, od parafii Racięcice do parafii Zagórów.

Ich przełożenie na właściwe miejsce pozwoli uzyskać porządek znany rejestrów z innych lat. Najprawdopodobniej był on następujący:

  • część I - k. 213 – 222v
  • część II - k. 197-212v
  • część III - k. 223 – 232v

Powyższa informacja odnotowana została w kolumnie „varia”.

Porównanie rejestru z 1581 r. z innymi rejestrami powiatu konińskiego z drugiej połowy XVI wieku pozwala stwierdzić, że nie zachowały się wszystkie karty rejestru. Braki w rękopisie dotyczą dwóch wsi należących do parafii Złotkowo: Kaliska i Wola Płowiecka, jak również występujących zazwyczaj na końcu rejestru ośrodków miejskich.

Rejestr z 1581 r. spisany został w całości po łacinie przez jednego pisarza. Sporadycznie można w nim spotkać dopiski dokonane inną ręką. Pismo jest czytelne i nie sprawia kłopotów z odczytem. Wpisy dotyczące kolejnych miejscowości zajmują środkową część karty. Po jej lewej stronie znajdują się oznaczenia miejscowości parafialnych poprzez zapisanie przy nich skrótu „Par.”. Natomiast po prawej stronie karty zapisana została suma podatku zebrana z danej wsi. Na dole znajduje się podsumowanie kwoty zebranej z miejscowości wymienionych na danej karcie. Nazwy wsi zostały wyróżnione większą czcionką.

Charakterystyczne dla tego rejestru są wklejki, których jest 48. Znajdują się one w przypadkowych miejscach rejestru. Zapisana została na nich nazwa miejscowości, poszczególne kategorie podlegające opodatkowaniu oraz suma zebranego podatku. W jednym przypadku określona została przynależność parafialna, wieś Czartowo w parafii Skolsko. Innym razem zapisana została miejscowość parafialna Turek, lecz bez należącej do niej wsi Szawłowicze. W żadnym przypadku nie został podany właściciel danej wsi.

W przygotowanej edycji rejestru informacje zapisane na wklejkach powiązane zostały z danymi dotyczącymi konkretnej miejscowości zawartymi w zasadniczej części rejestru poborowego. Treść zawarta na wklejce otrzymała numer notatki kolejny po miejscowości o tej samej nazwie.

Uwagi redakcyjne: Zgodnie z przyjętymi zasadami edycji rejestrów poborowych kolumna „varia” przeznaczona jest na dane nieopodatkowane oraz niezbędny komentarz. W przypadku omawianego rejestru wykorzystana ona została do zaznaczenia przypadków, kiedy podatek został pobrany zbiorczo z dwóch, trzech lub większej liczby działów danej wsi.

Opodatkowanie łanów karczmarskich zostało przyjęte jako prawdopodobne funkcjonowanie w danej miejscowości karczmy. Zostało to zaznaczone w kolumnie „obiekty” poprzez wpisanie określenia „karczma” w nawiasie kwadratowym oraz odpowiedniej liczby w kolumnie „taberna”.

W edycji rejestru z 1581 r. rzemieślnik określony w źródle jako „lanifex – cis” oznacza rzeźnika, a nie tkacza, sukiennika.

Podobnie jak w przypadku innych rejestrów, Wieś Grzymiszewska nie została wymieniona z nazwy. Pojawiła się natomiast nazwa miasta Grzymiszew. Niemniej przyjęte zostało, że opodatkowana została właśnie wieś, a nie miasto.

Marta Kuc-Czerep


Autorzy: Marta Kuc-Czerep, Michał Słomski, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Marta Kuc-Czerep
Skolacjonowanie: Michał Słomski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat koniński w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.