Ostatnia aktualizacja: 2018-07-10

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu kcyńskiego 1578 r.


Źródło: ASK I 4, k. 326-353v

Tytuł: Regestr szossowi z miasteczek powiathu kcińskiego przes urodzonego pana Gerzego Dzierzanowskiego poborcę woiewodztwa kaliskiego wibrani. Roku 1578 [Tytuł na górze karty 326, wyróżniony tylko rozmiarem.]; Regestr danyn Iego K[rólewskiej] Mosczi w Warszawie uchwaloney zdobr powyathu kczińskiego przes urodzonego pana Gerzego Dzierzanowskiego poborcę woiewodztwa kaliskiego. Wibrany roku 1578. [Tytuł na górze karty 331, wyróżniony tylko rozmiarem.]

Treść: k. 326-327v pobór z miast; k. 331-352 pobór z wsi i miast (łanowe); k. 352v-353 pobór z dóbr opata wągrowieckiego; k. 353v rejestr szlachty bezkmiecej; k. 353v podatek od Żydów.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 191-198; VC, t. 2, vol. 1, s. 421-430.

Opis: Rejestr został spisany w całości po polsku, italiką z pozostałościami gotyckimi przy niektórych znakach. Da się wyróżnić jedną rękę, poprawki nanoszone były na bieżąco i przez tego samego autora. Jego pismo jest rozwlekłe, lekko pochylone, z dość częstymi występowaniem dużych odstępów między literami tego samego wyrazu. Sprawą dyskusyjną może być uznanie innego autorstwa dla rejestru podatków miejskich. Z jednej strony jest widoczna różnica przy sposobie zapisywania skrótu na grosze, w zapisie „h” (w rejestrze podatków miejskich mieści się, z jednym wyjątkiem, w trzech liniach) oraz „g” (różne strony, w które pociągnięto dolną pętelkę), ale duża różnica zachodzi tylko w ich frekwencji, a nie ich zupełnego braku w danej części. Pozostałe litery w obu fragmentach nie wykazuje większych różnic; taka sama jest tendencja do stawiania znaków diakrytycznych nad samogłoskami w nazwach miejscowości. W rejestrze nie występują uszkodzenia czy zanieczyszczenia utrudniające jego odczytanie. Rejestr ma strukturę tekstowo-tabelaryczną. Wsie są uszeregowane w ramach parafii, te zaś mają układ alfabetyczny. Na karcie 330 znajduje się rymowane zdanie: Deus adiuva meam manum, ne scribta in vanum, nad nim mały krzyż, po prawej kwiat (?) w geometrycznym polu, z zaostrzonymi kątami; wyżej dwie pionowe kreski (zapewne znak pisarza), poza nimi wielkimi cyframi data 1578 i wyblakły napis Districtus Kcinensis. Na karcie 353v Jacobus. Układ rejestru jest dość nietypowy, ponieważ rozpoczyna go spis podatków miejskich, zazwyczaj znajdujący się na końcu. Jest to pierwszy rejestr, w którym karczmy zostały opodatkowane na podstawie posiadanej ziemi, a nie jako same obiekty. Tylko dwa wpisy nie zawierają jakichkolwiek informacji. Na każdej stronie znajduje się podsumowanie zapłaconego podatku.

Uwagi redakcyjne: Nie oddano w edycji częstych znaków diakrytycznych nad samogłoskami.

  • [k. 353v] Szlachta od pługów.
  • Maciej Wybranowski: od pługa 15 gr., od komornika co bydło ma. 8. gr.
  • Anna Zaleska: od pługa 15 gr., zagrodnik jeden 4 gr.
  • Wawrzyniec Słupski: od pługa 15 gr., zagrodnicy dwaj po 4 gr., pusta jedna włóka 10 gr.
  • Marcin Laskownicki: od pługa 15 gr., zagrodnicy dwaj po 4 gr.
  • Jadam Żarczyński: od pługa 15 gr., krawiec 4 gr.
  • Jędrzej Włosinowski: od pługa 15 gr.
  • [Podatek razem:] 4 fl. 14 gr.

Arkadiusz Borek


Autorzy: Arkadiusz Borek, Marta Piber-Zbieranowska, Ursuzla Zachara-Związek

Wpisanie rejestru: Marta Piber-Zbieranowska
Skolacjonowanie i przygotowanie do edycji: Arkadiusz Borek
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kcyński w drugiej połowie XVI w. i zasady edycji jego rejestrów

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.