Ostatnia aktualizacja: 2018-07-10

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216



Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu kaliskiego 1576 r.


Źródło: ASK I 12, k. 590 – k. 605v.

Tytuł: Regestrum contribucionum Publicarum | in conventu Cracoviensi Coronationis Appro | batum Laudatum Districtus Calissiensis | per Generosum Nicolaum Gloginsky | Pincernam Palatinatus Calisiensis et eius | dem Palatinatus Exactore[m] In Anno Domi[ni] | Millesimo Quingentesimo Septuagesimo Sexto

Treść: k. 590v: karta tytułowa; k. 591 i 591v – karty niezapisane (tabela bez żadnego wpisu); k. 592-602: wsie powiatu kaliskiego; k. 602v: Wibieranie szoszu dwoiakiego zmiasth; k. 603: miasta powiatu kaliskiego; k. 603v: Civitas Calisz (m.in. Żydzi), k. 603v-604v: REGESTR DObr Slacheczkich | kmieczi niemaiączich a z rol swoich | kthore na wolwark orzą ze szliada | po 12 groszi placzączich; k. 605: Czopowe zmiast od piw przesz czali rok; k. 605v: summa summarum oraz podpis: "mikolai gloginski ręka wlasna".

Uniwersał: VC, t. 2, vol. 1, s. 375-378 [Uniwersał Poborowy, 30 maja 1576 r.]; VL, t. 2, s. 906-909.

Na mocy postanowień zjazdu jędrzejowskiego z 28 stycznia 1576 r. pobór odbyć się miał na zasadach opisanych w uniwersale poborowym wydanym na sejmie lubelskim w 1569 r. Decyzję zjazdu potwierdził Stefan Batory podczas sejmu walnego w Krakowie 30 maja 1576 r. (VL II, s. 102-106, 140-142, 155-157; VC, t. II, vol. 1, s. 256-263, 341-344, 375-378)

Opis: Rejestr zachowany jest w dobrym stanie a czytelny i przejrzysty układ rejestru jest tabelaryczny. Pierwszy wiersz w kolumnach informuje (najczęściej jest skrót łaciński) o zawartości tematycznej danej kolumny: "łany" (mansi/manso), "karczmy dziedziczne" (tab. her.), "karczmy doroczne" (tab. ma.), "młyny dziedziczne" (mol. her.) – jednak w praktyce oznacza to liczbę kół młyńskich, tak jak i w następnej kolumnie – "młyny doroczne" (mol. anna.), "wiatraki" (mol. ven.), "zagrodnicy" (hort./hortul.), "rzemieślnicy" (artifices), "rybacy" (piscator), "komornicy" (inqlini), "wyszynk" (propi. cre.), "ludzie luźni" (vagi) oraz "garnce gorzałczane" (ola. crem.). Kolumny "młyny dziedziczne" i "młyny doroczne" odnotowują jedynie liczbę kół, a nie liczbę młynów. Na k. 592 i 592v przy kolumnie "komornicy" dopisano stawkę podatku wynoszącą 6 groszy. Na k. 595 w dolnych podpisach kolumn mylnie podpisano kolumnę "rzemieślnicy" i "rybacy" (podpisy zamienione miejscami), a na k. 598v kolumna "rzemieślnicy" wyjątkowo znajduje się na samym końcu tabeli, za kolumną "garnce gorzałczane". Całość zamykają kolumny zapłaconego podatku w złotych (fl.) i groszach (gr./gs); przy rejestrze szlachty bez kmieci dodatkowo pojawia się kolumna z denarami.

Cyfry arabskie informują o poszczególnych pozycjach wpisanych do rejestru. Sporadycznie pojawiają się poprawki wpisanych cyfr, skreślenia jak również wytarcia czy zamazania. Przy nazwach miejscowości brak jest imion i nazwisk właścicieli (wyjątki to: Karmino na k. 593v, Sulisław na k. 596v oraz Sowina Pusta i Łapkowo na k. 599v). Na każdej stronie, pod ostatnim wierszem kolumn, znajduje się zsumowanie danych liczbowych wpisanych w poszczególnych kolumnach na danej stronie.

Podobnie jak w rejestrze z 1564 r. zagrodnicy i komornicy wpisani zostali do jednej kolumny "zagrodnicy" i "komornicy", chociaż uniwersał poborowy z 1569 r. wprowadzał rozróżnienie podatkowe wśród zagrodników ("ktorzy na ogrodziech tylko siedzą, a robią panom swym", "ktorzy ku zagrodom role maią", "co domki maią y ogrody, a na czynszu bez robot są") i komorników ("ktorzy bydło maią").

Miejscowości parafialne ułożono według alfabetu, jednak układ ten – identycznie jak w rejestrze z 1565 r. – został zachwiany w ten sam sposób: między parafiami Karmino a Kucharki Rycerskie występuje parafia Chodecz (k. 593v), a między parafiami Kościół a Kuczkowo wpisano parafie: Chełmcza, Dobrzec, Dobrzyca, Droszewo, Dzierzbino, Głogowa, Grodzisko, Gołuchowo, Gorzno, Góra, Gostyczyna, Giżyce, Gać Powężowa, Godzieszewy Duże, Goliszewo, Iwanowice, Jankowo, Jastrzębniki i Jedlec (k. 595-596v).

W rejestrze brak jest dat zapłaconego podatku; wyjątkiem jest Kalisz (k. 603v).

Na k. 599v część miejscowości z parafii Szymanowice została wpisana na k. 602 co zostało wyraźnie zaznaczone przez pisarza: "patrsz nakonczu 4 karti / vide 4 foliae".

Rejestr zamyka na k. 605v suma podatku z powiatu kaliskiego (2836 florenów i 4 grosze) oraz własnoręczny podpis Mikołaja Głogińskiego "mikolai gloginski ręka wlasna".

Uwagi redakcyjne: W "regestrze dóbr szlacheckich" w wielu przypadkach nie odnotowywano przynależności parafialnej. Informacje te zostały oznaczone w nawiasie kwadratowym w kolumnie "parafia" jako pochodzące z pierwszej części rejestru. Podobnie jak w rejestrze z 1564 r. i 1565 r. rejestr poborowy z 1576 r. nie odnotowuje różnic podatkowych wśród zagrodników i komorników . Mimo, iż na podstawie zapłaconego podatku można w kilku przypadkach określić kategorię podatkową zagrodnika czy komornika, to jednak (tak jak w rejestrze) wpisywaliśmy zagrodników do kolumny "zagr_niesprec", a komorników do kolumny "kom_niesprec". Podobnie jak w poprzednich rejestrach poborowych powiatu kaliskiego wpisywaliśmy określenie "Nobilium", gdy było napisane jednakowym charakterem pisma jak nazwa osady (miejscowości). W kolumnie "char_osady" w przypadku braku źródłowego określenia wpisany został w nawiasie kwadratowym domyślny charakter osady.

Jarosław Suproniuk


Autorzy: Marta Kuc, Jarosław Suproniuk, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Jarosław Suproniuk
Skolacjonowanie: Marta Kuc
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat kaliski w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.