Ostatnia aktualizacja: 2017-12-11

Atlas Fontium
ISSN 2353-9216

Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w.


Atlas Źródeł i Materiałów do Dziejów Dawnej Polski, nr 2
red. M. Słoń, Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla 2015



Rejestr poborowy powiatu gnieźnieńskiego 1577 r.


Źródło: ASK I 13, f. 133-150v

Tytuł: Regestra contributionis anni millesimi quingentesimi spetuagesimi septimi in conventione generali colen[si] laudatae ex comissione generosi Nicolai Gloginski pincernae Callissiensis dicti tributi in palatinatu Clisiensi exactoris per nobilem Joannem Krasowski notarium castrensem gnesnesem fideliter exactae.

Pierwszy wyraz i zarazem wiersz tytułu zapisany kapitałą z ozdobnym inicjałem. Dalej przechodzi w antykwę o stopniowo zmniejszanym module, szczególnie w ostatnich wierszach.

Treść: 133r tytuł; 134r-142v pobór łanowy; 144r-145v pobór z miast; 146r-149r szlachta bezkmieca; f. 149v-150v czopowe z miast (nieobjęte edycją).

Przed wpisem opłat od Żydów (k. 642) notatka: Iudei gnesnensi secundum[?] recognicionis domini burgrabii gnesnensis respectu desolatione ac paupertate ratione 2. contribucionis dederunt 100 fl. ad eius rationem solverunt [?] 70 fl. nunc vero anno presenti 30 [fl.].

Poniżej podsumowanie: Summa summarum w thym regestrze ze wsi y z Żydy fl. 1664, gr. 15,5.

Uniwersał: VL, t. 2, s. 176-181; VC, t. 2, vol. 1, s. 397-403 oraz 256-263.

Opis: Niemal cały rejestr ma układ tabelaryczny. Jedynie umieszczone na końcu spisy miast, dóbr szlachty bezkmiecej oraz (nieobjęte edycją) czopowego sporządzono w formie tekstowo-tabelarycznej.

W rękopisie każda strona podzielona jest na 18 kolumn. W pierwszej umieszczano skrót „par”, jeśli dana osada była siedzibą parafii, druga zawiera nazwy opodatkowanych miejscowości. Kolejne 15 opatrzono nagłówkami: mansi, tab[ernae] her[editariae], tab[ernae] man[uales], korz[eczniki] annu[ales], [molendini] ven[tiles] ann[uales], hortula[ni], artific[es], inquilini, propin[ationes] crem[ati], vagi, kola ham[erskie], fl[reni], gr[ossi] (cyt. wg. pierwszej strony, tj. f. 134r). Na kolejnych stronach kolumna dotycząca hamerów jest już pusta. Ostatnia, pozbawiona nagłówka, była pusta. Niemal na każdej stronie są dopiski, skreślenia i poprawki (zob. szczeg. f. 139v). Karta 143 ma naniesione kratki wraz z nagłówkami, lecz bez żadnych wpisów.

Porządek miejscowości jest taki, jak w pozostałych rejestrach powiatu gnieźnieńskiego. Parafie ułożone są w porządku mniej więcej alfabetycznym, a w ich obrębie omawiane są kolejne miejscowości. Jeżeli osada była podzielona między dwóch lub więcej właścicieli, każdy dział jest wyliczany odrębnie.

Spis z roku poprzedniego, 1576 r., miał podobny układ, kolejność i zawartość kolumn. Można wskazać jedynie drobne różnice. Na pewno mamy do czynienia z dwoma różnymi rękami pisarskimi. W 1577 r. skryba przygotowując tabelę ciągnął linie poziome na całą szerokość karty. Powstały więc otwarte z jednej strony kolumny skrajne, pierwsza z informacją o parafii, ostatnia pusta. W 1576 r. wszystkie kolumny są podpisane także u dołu, rok później podpisywano już tylko te, w których wystąpiły jakieś wartości

Uwagi redakcyjne: W części głównej, czyli w spisie poboru łanowego, pisarz nie rozróżniał wsi i miast. Tylko dwie osady młyńskie w dobrach trzemeszneńskich zostały poprzedzone nagłówkiem „molendinatores”, co pozwala przypisać im odpowiedni charakter osady. W kilku przypadkach wpłata z kolejnego działu jest określona jako ex eadem villa. Jedynie w tych szczególnych sytuacjach można było wskazać w odpowiedniej kolumnie charakter osady.

Młyny zostały podzielone na dziedziczne i korzeczne doroczne. W edycji podano odpowiednie liczby kół dziedzicznych i dorocznych, ponieważ nie ma pewności, czy wśród tych pierwszych nie było dziedzicznych korzecznych. Użyte w rejestrze określenia sugerują bliski związek między konstrukcją, a charakterem własności: koła nasiębierne były zazwyczaj w dzierżawie.

Marek Słoń


Autorzy: Krzysztof Chłapowski, Marek Słoń, Urszula Zachara-Związek

Wpisanie rejestru i przygotowanie do edycji: Marek Słoń
Skolacjonowanie: Krzysztof Chłapowski
Korekta tekstów łacińskich: Urszula Zachara-Związek


Powiat gnieźnieński w drugiej połowie XVI w.

Źródło danych: Pobierz rejestry
Pobierz tabelę z miejscowściami ze strony Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych
Pobierz geobazę

Licencja Creative Commons
Rejestry poborowe województwa kaliskiego z drugiej połowy XVI w. autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.